دهخدا

دهخدا یکی از شاعران،لغت شناسان، سیاستمداران و ادیبان قرن معاصر می باشد. وی سردبیری روزنامه صوراسرافیل را به عهده داشت. دهخدا در زمان مشروطه به خواست مردم تهران و کرمان به عنوان نماینده ی مجلس انتخاب گردید. او در این مدت به فعالیت های سیاسی پرداخت و به حزب اعتدالیون پیوست. لغت نامه ی دهخدا ماندگارترین اثر این ادیب بزرگ می باشد.

سال های تحصیل دهخدا

دهخدا در سال 1284 خورشیدی مقارن بادوره مشروطه به وطن بازگشت. وی بعد از ورود به ایران، به مدت 6 ماه در اداره ی شوسه ی خراسان به عنوان مترجم مسیوی بلژیکی استخدام گشت.

دهخدا یکی از تاثیرگذاران جنبش مشروطه بود. وی در سال 1285 خورشیدی با مشارکت "جهانگیر شیرازی" و "قاسم تبریزی" به انتشار روزنامه صوراسرافیل پرداخت. صور اسرافیل یکی از جراید سیاسی زمان مشروطه به شمار می رفت.

فعالیت های دهخدا در زمان مشروطه

دهخدا ازطرفداران جنبش مشروطه به شمار می رفت و مشروطه خواهی به وضوح در نوع قلم و مقالات وی دیده می شد. قلم تند و تیز او در دوران مشروطه طرفداران زیادی پیدا کرد. نوع نوشتار دهخدا در مقالات صوراسرافیل تلفیقی از طنز و انتقاد بود. قلم خاص او موجب شناخته شدن نثری نوین در ادبیات شد. دهخدا در ابتدای هر شماره از روزنامه مقاله ای انتقادی در زمینه های گوناگون: سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمع آوری میکرد. وی در انتهای هر جلد از روزنامه مقاله ای با عنوان "چرند و پرند" را بانامی مستعار به چاپ می رساند. "دخو" معروف ترین نام مستعار دهخدا در این مقالات بود. مقالات تهیه شده قلم وسبک نگارش منحصر به فردی داشتند که همین امر موجب پیدایش مکتبی نوین در روزنامه نگاری شد. همین امر حساسیت محمد علی شاه را برانگیخت. به غیر از محمدعلی شاه، متعصبان و استبدادگرایان به مخالفت با دهخدا پرداختند. در این میان سنت گرایان و انجمن طلاب وی را کافر اعلام کردند و سعی بر گرفتن حکم تکفیر دهخدا داشتند. مقالات دهخدا طی چند جلسه در مجلس مورد بررسی قرار گرفت. سرانجام دهخدا با استدلال خویش مخالفان را مجاب کرد. با تمام فرازونشیب ها، تهدیدات و توقیفات پس از انتشار سی و دومین جلد، روزنامه صوراسرافیل تعطیل گشت .

علی اکبر دهخدا در سال 1287 خورشیدی به همراه چند تن دیگر در سفارت انگلستان در ایران تحصن کردند. این کار آزادی خواهان خشم محمدعلی شاه و دستور تبعید تحصن کنندگان را در پی داشت. طبق این تبعید، تحصن کنندگان باید به مدت 1 سال از ایران خارج شده و به کشورهای همجوار تبعید می شدند. بدین ترتیب دهخدا به پاریس منتقل شد. در مدت زمانی که دهخدا به پاریس تبعید شده بود، در هیچ روزنامه ای به فعالیت نپرداخت.
سرانجام دهخدا تصمیم گرفت تا باری دیگر روزنامه صوراسرافیل را برپا کند و از آنجایی که پاریس پایگاه خوبی برای این امر به شمار نمیرفت، همراه با گروه خویش به سوییس مهاجرت کردند. صوراسرافیل بار دیگر با قلم انتقادی دهخدا در ایوردن سوییس جان گرفت. دوره ی دوم این روزنامه تنها در 3 جلد منتشر گردید.
دوران تبعید دهخدا جز ء سخت ترین مرحله ی زندگی این ادیب بزرگ به شمار میرود.
در سال 1288 خورشیدی گروه تبعیدی ایوردن سوییس، به استانبول مهاجرت کردند. دهخدا پس از مهاجرت توانست در محیطی آزادتر به انجمن مشروطه خواهان سعادت ایرانیان بپیوندد و در حوزه مشروطه خواهی به فعالیت بپردازد. در آن دوران دهخدا به عنوان سردبیر روزنامه سروش، فعالیت سیاسی خود را در استانبول به طور رسمی آغاز کرد.

پس از خلع محمد علی شاه از تخت پادشاهی، مردم تهران و کرمان به پاس قدردانی از زحمات دهخدا برای روزنامه صوراسرافیل، او را به عنوان نماینده مجلس شهر خود انتخاب کردند. دهخدا دعوت مردم کرمان را برای نمایندگی مجلس پذیرفت. وی پس از ورود به ایران به فعالیت سیاسی خود ادامه داد و در ادامه فعالیت های خویش به حزب اعتدالیون پیوست. فعالیت دهخدا در حزب اعتدالیون تعجب دوستان سابق وی که در حزب دموکرات فعال بودند را برانگیخت.

تفکر تالیف لغت نامه دهخدا حدودا در سال 1300 خورشیدی شکل گرفت. در سال 1318 خورشیدی به منظور چاپ و نشر این اثر، لغت نامه به دست چاپخانه بانک ملی سپرده شد، اما به دلیل کند بودن روند کار و هم زمانی با جنگ جهانی دوم، چاپ کتاب موقتا متوقف شد. در سال 1325 خورشیدی نمایندگان مجلس (به سرکردگی محمد مصدق) ایده ی لغت نامه دهخدا را به تفکری ملی بدل کردند و این امر موجب تصویب ماده ای در مجلس شد. طی این ماده، وزارت فرهنگ موظف شد تا کلیه امکانات لازم را برای چاپ و نشر این اثر بزرگ فراهم کند.

از این ادیب بزرگ آثار ارزشمند فراوانی به یادگار مانده است. در این میان لغت نامه، چرندو پرند، دیوان اشعار، ابوریحان بیرونی و امثال حکم از جمله نامدارترین آثار وی هستند.

• ریاست وزارت معارف
• ریاست حوزه ی تفتیش در وزارت عدلیه
• ریاست مدرسه علوم سیاسی وزارت امور خارجه
• عضویت در فرهنگستان ایران
• نماینده مردم کرمان درمجلس
• سردبیری حزب کمونیست
• ریاست مدرسه حقوق
• ریاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
• سردبیری روزنامه صوراسرافیل
  

علی اکبر دهخدا در 7 اسفند ماه سال 1334 خورشیدی در تهران دیده از این جهان فرو بست. برای مراسم تدفین، پیکر وی به شهرری انتقال یافت تا در ابن بابویه، مقبره خانوادگی ایشان دفن شود. پس از وفات دهخدا خانه ی وی به دبستانی با نام خودش تبدیل گشت.

وبگردها